Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Częstochowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Barbara Sobocińska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Karina Zbroińska

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 roku w C.

sprawy I. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o wznowienie postępowania

na skutek odwołania I. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C.

z dnia 26 lutego 2024 roku Nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w C. z dnia 26 lutego 2024 roku numer (...) w ten sposób,
że od dnia 1 lutego 2024 roku ustala wysokość emerytury ubezpieczonej I.
K. przy uwzględnieniu waloryzacji składek dokonanej w taki sam sposób jak
przy ustaleniu emerytury w maju 2015 roku, jeżeli jest to korzystniejsze
dla ubezpieczonej.

Sygnatura akt IV U 278/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 26 lutego 2024 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., po rozpoznaniu wniosku z 15 lutego 2024 roku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego odmówił ubezpieczonej I. K. wznowienia postępowania w sprawie emerytury.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 roku został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 listopada 2023 roku i od tego dnia wszedł w życia, a zatem skargę o wznowienie
można było złożyć do 18 grudnia 2023 roku (16 grudnia 2023 roku przypadał w
sobotę). Ubezpieczona skargę wniosła 15 lutego 2024 roku, tj. już po ustawowym terminie i nie zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, a zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Ponadto nie mieści się ona w kręgu podmiotów, których ten wyrok dotyczy.

Odwołanie od powyższej złożyła I. K. podnosząc, iż nie składała skargi o wznowienie postępowania, a wniosek o przeliczenie emerytury czerwcowej
z waloryzacjami rocznymi kwartalnymi składek powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z listopada 2023 roku.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie
argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustalenia faktyczne.

I. K. urodziła się (...).

W dniu 8 czerwca 2015 roku złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury, w rozpoznaniu którego wydana została decyzja z 25 czerwca 2015 roku przyznająca ubezpieczonej emeryturę od 21 czerwca 2015 roku, tj. od osiągniecia wieku emerytalnego.

W dniu 15 lutego 2024 roku ubezpieczona wniosła o ponowne obliczenie jej świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 roku. Równocześnie wskazała, że wysokość jej emerytury była obliczana w czerwcu 2015 roku i ówczesne przepisy nie przewidywały uwzględnienia dodatkowych waloryzacji kwartalnych a wyłącznie roczne i gdyby przechodziła na emeryturę w innym miesiącu jej świadczenie byłoby wyższe.

W rozpoznaniu tego wniosku wydana została zaskarżona decyzja.

(dowód: akta organu rentowego)

Rozważania prawne.

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że przedmiot sporu w sprawach
ubezpieczeniowych determinuje w pierwszej kolejności wniosek o wydanie decyzji, przedmiot decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie zakres odwołania od tej decyzji, ponieważ rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego, sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o zasadności tego odwołania w granicach wyznaczonych, z jednej strony, zakresem samego odwołania, a
z drugiej przez przedmiot decyzji determinowany wnioskiem o wydanie decyzji.

Ubezpieczona wystąpiła o przeliczenie emerytury (przyznanej od 21 czerwca 2015 roku) w oparciu o „uchylony” orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 1 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1612) - zwanej dalej ustawą zmieniającą, w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku poz. 1251, z późn. zm.) – zwaną dalej ustawą emerytalną – w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 roku.

Ubezpieczona, co wynika zarówno z literalnej treści wniosku z 15 lutego 2024 roku jak i treści odwołania od decyzji, nie występowała ze skargą o wznowienie postępowania w trybie art. 145 a kodeksu postępowania administracyjnego tylko wystąpiła z wnioskiem o przeliczenie świadczenia w trybie art. 114 ustawy emerytalnej z pominięciem niekorzystnych zasad obowiązujących przed 2021 r. w zakresie waloryzacji składek osób przechodzących na emeryturę w czerwcu. Tylko w ten sposób można odkodować przedmiot niniejszego postępowania. Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca wznowienia postepowania jest de facto decyzją odmawiającą ponownego przeliczenia emerytury z pominięciem niekorzystnych zasad obowiązujących przed wejściem w życie (przed 18 września 2021 roku) art. 25 a ust. 2 a ustawy emerytalnej w odniesieniu do art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, którego zakresową niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 listopada 2023 roku, sygn. akt P 7/23.

Oczywistym jest, że organ rentowy nie ma samodzielnych kompetencji do stwierdzania, iż art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw jest sprzeczny z Konstytucją RP w zakresie w jakim pozbawia osoby przechodzące na emerytury przed czerwcem 2021 roku do przeliczenia emerytury tak jakby przechodziły na emeryturę w maju a nie w czerwcu, o ile jest to korzystniejsze. Sąd powszechny w tym zakresie jest uprawniony na podstawie art. 178 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji do dokonania rozporoszonej kontroli konstytucyjności przepisu w postaci „ogranicznika czasowego” z art. 17 cytowanej ustawy zmieniającej.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2023 r., II PSKP 37/22 wyraził pogląd, że rozproszona kontrola konstytucyjności prawa następuje na tle konkretnego stanu faktycznego w konkretnej sprawie. Koncentruje się więc na procesie wykładni i stosowania prawa. Nie stanowi ona zatem "przejęcia" przez sądy powszechne kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, a tym bardziej ustawodawcy. W tym zakresie wykorzystywanie koncepcji rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa służy zapobieganiu wydawania orzeczeń na podstawie niezgodnych z Konstytucją przepisów ustawy, prowadzących do niesprawiedliwego rozstrzygnięcia, a więc ochronie praw podmiotów uczestniczących w prowadzonym przed sądem postępowaniu. Możliwość odmowy zastosowania przez sąd normy oczywiście niezgodnej z Konstytucją stanowi wyraz nie tylko realizacji idei konstytucjonalizacji prawa oraz adekwatnej ochrony praw i wolności jednostki, ale także poszanowanie zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji. Powyższe oznacza, że dokonując wykładni przepisów prawa w zgodzie z Konstytucją sądy powszechne nie decydują o uchyleniu obowiązywania konkretnych przepisów prawnych, nie zastępują również ustawodawcy w jego kompetencjach, natomiast oceniają one, czy przepisy aktów prawnych niższego rzędu nie naruszają uprawnień przyznanych podmiotom w Konstytucji w realiach konkretnej, rozpoznawanej przez sąd sprawy.

Ubezpieczona w odwołaniu kwestionuje de facto odmowę przeliczenia jej emerytury wcześniejszej z pominięciem „ogranicznika czasowego” z art. 17 ust. 1 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw i wnosi o obliczenie jej emerytury wedle zasad z art. 25a ust. 2 a ustawy emerytalnej w wersji obowiązującej od 18 września 2021 roku.

Wskazać należy, że specyfika spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych
wyraża się między innymi tym, że związanie sądu i organu rentowego ostateczną decyzją administracyjną nie ma charakteru bezwzględnego. Istnieje możliwość dokonania ponownych ustaleń warunkujących prawo lub wysokość przyznanego wcześniej świadczenia. Podstawę do tego zawiera art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, który na gruncie ubezpieczeń społecznych daje podstawy do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli zostaną spełnione warunki określone w tym przepisie. Niewątpliwie instytucja przewidziana w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest wznowieniem postępowania sensu stricto, lecz co najwyżej „swoistym wznowieniem postępowania”. Instytucja ta ma szerszy charakter niż wznowienie postępowania i nieco odmienne od niego przesłanki. Z istoty swej służy też innym celom, pozwalając ponownie ustalić prawo do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokość przy wykorzystaniu mniej rygorystycznych podstaw niż określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego podstawy wznowienia takiego postępowania. Niemniej jednak, jest szczególną instytucją w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, która umożliwia ponowne rozpatrzenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości, mimo istnienia w obrocie prawnym prawomocnej decyzji organu rentowego.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 8 lutego 2022 roku
I USKP 81/21 (LEX nr 3399767) postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych charakteryzuje się jednak pewną specyfiką, co ma swoje implikacje również w zakresie funkcjonowania instytucji powagi rzeczy osądzonej, nadając tej instytucji szczególny walor, ograniczający jej praktyczne znaczenie.
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są bowiem sprawami cywilnymi jedynie
w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c.). Trzeba wszak pamiętać, że w sprawach tych postępowanie sądowe nie jest inicjowane przez wniesienie pozwu, lecz odwołania od decyzji organu rentowego. Powszechnie przyjmuje się jednak, że odwołanie jest surogatem pozwu i jego wniesienie podlega tym samym regułom, co pozew wnoszony
w zwykłym postępowaniu procesowym. Co do zasady, wydanie decyzji przez organ rentowy powoduje możliwość wszczęcia postępowania cywilnego, chociażby dotyczyła ona ponownie tego samego świadczenia, które było już przedmiotem sporu
w poprzednio toczącym się procesie. Wynika to stąd, że przedmiotem postępowania
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest kontrola określonej decyzji. Wydanie przez organ rentowy kolejnej decyzji otwiera drogę do wniesienia odwołania,
a więc do wszczęcia nowego postępowania cywilnego. W judykaturze zauważa się,
że nieważność postępowania, związana z nieodrzuceniem przez sąd ubezpieczeń społecznych odwołania od decyzji organu rentowego z powodu powagi rzeczy osądzonej, mogłaby być rozważana wówczas, gdyby odwołanie zostało wniesione od decyzji już wcześniej zaskarżonej odwołaniem, które zostało oddalone prawomocnym wyrokiem sądowym. Natomiast odwołanie od nowej decyzji organu rentowego podlega merytorycznemu rozpoznaniu, zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 83 ust. 2 ustawy
z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.

Warto nadmienić, że pojęcie „wzruszalności” decyzji w prawie ubezpieczeń
społecznych istotnie odbiega od przyjętego rozumienia tego terminu w doktrynie postępowania administracyjnego. Wśród wielu odmienności na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przyczynę podważenia decyzji organu rentowego stanowić może nie tylko wadliwość aktu administracyjnego, lecz także niezgodność poczynionych ustaleń
z rzeczywistym stanem uprawnień zainteresowanego, wynikająca z zajścia różnego rodzaju okoliczności, które dezaktualizują lub uaktualniają dotychczasowe ustalenia
w zakresie istnienia/nieistnienia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości. Wskazana powyżej specyfika tej instytucji – a także wzgląd na socjalne przeznaczenie emerytur/rent i gospodarowanie środkami publicznymi – uzasadnia przyznanie stronom stosunkowo szerokich uprawnień zarówno w celu kwestionowania błędnie ukształtowanego prawa do świadczenia, jak i ponownego ustalenia jego wysokości wobec zmiany stanu prawnego.

Sąd Okręgowy przyjmuje za własny pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 23 czerwca 2020 roku III AUa 138/20 (LEX nr 3357123), zgodnie z którym nie można zgodzić się z poglądem, iż w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu przez Trybunał Konstytucyjny wyłącznym skutkiem takiego orzeczenia jest tylko wznowienie postępowania w trybie art. 145 k.p.a. w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Strona ma prawo realizować swoje uprawnienie w możliwie szerokim zakresie, dopuszczalnym przepisami prawa, a organ rentowy ma administracyjny obowiązek stworzyć ku temu warunki. Nie zachodzą żadne przeszkody prawne, by strona w sytuacji zmiany interpretacji prawa, wykorzystując przesłankę błędu organu, wniosła o ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 23 czerwca 2020 roku, III AUa 397/20.

Takie stanowisko zgodne jest zresztą z argumentacją Sądu Najwyższego zawartą w uchwale z 26 listopada 1997 roku, II ZP 40/97, wydanej wprawdzie na tle ustawy z 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, ale aktualnej również w odniesieniu do obecnego stanu prawnego. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że błędne ustalenie wysokości świadczenia, niezależnie od przyczyn błędu, zawsze daje podstawę do przeliczenia świadczenia. Wymaga zauważenia, że judykatura traktuje art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej jako podstawę prawną dla weryfikacji
i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto stwierdzenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2008 roku, I UK 249/07, z 22 lutego 2010 roku, I UK 247/09, z 9 grudnia 2015 roku, I UK 533/14, postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2011 roku, I BU 4/11). Taka niezgodność może zatem powstać również w sytuacji, gdy decyzja o wysokości, czy prawie do świadczenia jest wydana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Eliminacja tych sprzeczności zawsze stanowi uzasadnienie dla ponowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu rentowego, której rozstrzygnięcie jest niezgodne z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy dokonując kontroli konstytucyjności ograniczenia czasowego stosowania regulacji art. 25 a ust 2 a ustawy emerytalnej wynikającej z redakcji przepisu art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmiennie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw oparł się na trafnej argumentacji prawnej zwartej w wyroku z 15 listopada 2023 roku, P 7/22 Trybunał Konstytucyjny stwierdzającym, że artykuł 17 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku poz. 1251, z późn. zm.) w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 roku, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Rację ma organ rentowy, że przywołany wyżej wyrok ma charakter zakresowy, jest wyrokiem o pominięciu legislacyjnym, nie ma skutku derogacyjnego, przez co nie prowadzi do automatycznego dokonania zmiany w systemie prawa, a jedynie zobowiązuje prawodawcę do jej dokonania.

Niniejsza sprawa dotyczy właśnie waloryzacji tzw. emerytur czerwcowych
a zatem konieczne jest dla jej rozstrzygnięcia przywołanie obowiązujących w tym zakresie przepisów w dacie przyznania ubezpieczonej emerytury, tj. 21 czerwca 2015 roku, jak również w dacie złożenia wniosku z 15 lutego 2024 roku o ponowne przeliczenie emerytury.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury,
o której mowa w art. 24 tej ustawy (emerytura ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 roku), stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie z tzw. kapitałowej części składki emerytalnej. Waloryzację składek przeprowadza się corocznie, od 1 czerwca każdego roku (art. 25 ust. 3 ustawy emerytalnej), przy czym waloryzacja składek za ostatni rok przed przejściem na emeryturę (zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację) dokonywana jest kwartalnie według sposobu określonego w art. 25a ustawy
o emeryturach i renach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Art. 25a ustawy emerytalnej dodano ustawą nowelizującą z 2004 roku, w projekcie której zaproponowano zmianę częstotliwości waloryzacji kont z waloryzacji kwartalnej na waloryzację roczną oraz wprowadzenie waloryzacji kwartalnej tak, aby stan konta uwzględniał przyrost przypisu składek przypadający po ostatniej waloryzacji rocznej (vide uzasadnienie projektu zwartego w druku sejmowym nr 2272/IV kadencja).

Artykuł 25a ust. 1 ustawy emerytalnej wszedł w życie 1 lipca 2004 roku.

W myśl art. 25a ust. 2 ustawy emerytalnej, w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania ubezpieczonej emerytury, w przypadku ustalania wysokości emerytury:

1)  w pierwszym kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za trzeci kwartał poprzedniego roku;

2)  w drugim kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za czwarty kwartał poprzedniego roku;

3)  w trzecim kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku;

4)  w czwartym kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za drugi kwartał danego roku.

Roczna waloryzacja polega na tym, że w czerwcu danego roku waloryzuje się składki należne do końca poprzedniego roku kalendarzowego, a podlegające zaewidencjonowaniu na koncie ubezpieczonego do dnia 31 stycznia roku, w którym przeprowadzana jest waloryzacja (roku waloryzacji). Waloryzację roczną składek przeprowadza się w dniu 1 czerwca z tego względu, że wskaźnik owej waloryzacji za poprzedni rok ogłaszany jest do dnia 25 maja kolejnego roku. W wyniku ostatniej rocznej waloryzacji przeprowadzonej przed przyznaniem ubezpieczonej prawa do emerytury podwyższeniu wskaźnikiem waloryzacyjnym podlegają zatem składki należne do końca roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym przeprowadzana jest ta waloryzacja. Natomiast składki należne za okres po zakończeniu tegoż roku obrachunkowego, które nie zostaną objęte kolejną roczną waloryzacją (gdyż ta nastąpi już po przyznaniu i obliczeniu wysokości świadczenia) podlegają waloryzacji kwartalnej,
o jakiej mowa w art. 25a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W trybie tego przepisu waloryzowana jest kwota składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej na ostatni dzień pierwszego miesiąca kwartału, za który przeprowadzana jest waloryzacja, powiększona o kwoty uzyskane w wyniku poprzednich waloryzacji kwartalnych.

W przypadku ustalania wysokości emerytury wcześniejszej w czerwcu 2015 roku, składki zaewidencjonowane na koncie ubezpieczonej I. K. podlegały jedynie rocznej waloryzacji. Waloryzacja roczna, dokonana w decyzji z 25 czerwca 2015 roku, przeprowadzona 1 czerwca 2015 roku dotyczyła bowiem składek wpłaconych do
końca 2014 roku i zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej na dzień 31 stycznia 2015 roku. Składki te nie podlegały już ponownej waloryzacji kwartalnej z art. 25a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem nie były składkami zaewidencjonowanymi na koncie ubezpieczonej po dniu 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację.

Następnie ustawodawca dokonał incydentalnie zmiany zasad waloryzacji tzw. emerytur czerwcowych ustawą z 14 maja 2020 roku o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 1621). Zgodnie z art. 53 ust. 1 tej ustawy w przypadku ustalania w czerwcu 2020 roku wysokości emerytury na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 roku poz. 53, 252 i 568) waloryzacji składek, o której mowa w art. 25a tej ustawy, dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju 2020 roku, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. Przepis ust. 1 stosuje się również do ubezpieczonego, który wiek uprawniający do emerytury osiągnął po 31 maja 2020 roku (ust. 2).

Ten sposób waloryzacji kwartalnej w przypadku ustalania wysokości emerytury
w czerwcu został następnie wprowadzony na stałe do ustawy emerytalnej – ustawą z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621), która weszła w życie 18 września 2021 roku. Zmieniono bowiem wówczas art. 25a ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej oraz dodano w tym artykule (między innymi) ust. 2a. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami - w przypadku ustalenia wysokości emerytury w drugim kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za czwarty kwartał poprzedniego roku, z uwzględnieniem ust. 2a, który stanowi, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku waloryzacji składek dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju danego roku, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego.

Ustawodawca chciał jednak ograniczyć skutki ust. 2a art. 25a ustawy
emerytalnej i wprowadził przepis przejściowy. Zgodnie z art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 roku poz. 1621), przepisy art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a
i 2b ustawy zmienianej w art. 3, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, mają zastosowanie do emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po dniu 31 maja 2021 roku lub przyznanych na podstawie art. 24a ustawy zmienianej w art. 3 osobom, które wiek emerytalny ukończyły po dniu 31 maja 2021 roku, oraz do rent rodzinnych przyznanych po osobach zmarłych po dniu 31 maja 2021 roku (ustęp 1. art. 17). W przypadku przyznania emerytury lub renty rodzinnej, o których mowa w ust. 1, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, emerytura lub renta rodzinna podlega ponownemu przeliczeniu z uwzględnieniem przepisów art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a i 2b ustawy zmienianej
w art. 3, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie 30 dni od dnia wejścia
w życie niniejszej ustawy (ust. 2).

Zatem zakresem zastosowania nowej, korzystniejszej regulacji, nie objęto emerytury przyznanej ubezpieczonej w 2015 roku, co – zdaniem Sądu Okręgowego – pozostaje w sprzeczności z gwarancjami konstytucyjnymi dotyczącymi przestrze­gania zasady równości w prawie do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

Stosując rozproszoną kontrolę konstytucyjności art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621), Sąd Okręgowy, podobnie jak Trybunał Konstytucyjny
w wyroku z dnia 15 listopada 2023 roku (P 7/22) przyjmuje, iż nie do pogodzenia
z opisanymi wyżej regułami, pozostaje sytuacja, iż dla ubezpieczonych, którzy charakteryzują się wspólną cechą istotną (urodzeni po 31 grudnia 1948 roku), wobec których w sferze obliczania emerytury zastosowanie znajduje formuła emerytalna oparta na systemie zdefiniowanej składki, wskutek ograniczenia wynikającego z art. 17 ustawy noweli­zującej z 2021 roku, funkcjonują dwa odmienne sposoby waloryzacji składek oraz kapitału po­czątkowego, mające bezpośrednie przełożenie na wysokość świadczenia. Korzystniejszy spo­sób waloryzacji (obejmujący waloryzację roczną oraz kwartalną) dotyczy bowiem emerytur przyznanych w czerwcu, lecz tylko począwszy od 2021 roku.
W gorszej sytuacji pozostają nato­miast ubezpieczeniu urodzeni po 1948 roku, którzy mieli przyznane emerytury także w czerwcu, lecz w latach 2009-2019 albowiem tej grupie osób zastosowanie ma wyłącznie waloryzacja roczna.

Należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U.
z 2024 roku, poz. 497 z zm.), ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny oraz stan rodzinny.

Zasada równego traktowania dotyczy w szczególności:

1)  warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych;

2)  obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne;

3)  obliczania wysokości świadczeń;

4)  okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń (ust. 2).

Ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem. Przepis art. 83 stosuje się odpowiednio (ust. 3).

W ocenie Sądu Okręgowego zasadę równości wynikającą z art. 32 Konstytucji RP w odniesieniu do oceny norm prawnych należy rozumieć jako nakaz nadawania im takich treści, by kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych lub podobnych. Za uzasadnienie dyferencjacji sytuacji prawnej podmiotów uznaje się zasady sprawiedliwości społecznej. Z konstrukcji prawa do emerytury wynika, że cechami relewantnymi są: odpowiednio długi staż ubezpieczeniowy, składający się
z okresów składkowych i nieskładkowych oraz osiągnięcie określonego wieku. Nie jest natomiast z pewnością taką cechą miesiąc kalendarzowy, w którym dany ubezpieczony decyduje się przejść na emeryturę.

W konsekwencji Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że przy ustalaniu wysokości emerytury ubezpieczonej konieczne jest pominięcie niekonstytucyjnego art.
17 ustawy z ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw i zastosowanie również w jej przypadku art. 25a ust. 2a ustawy emerytalnej.

Możliwość takiego przeliczenia wynika również z faktu braku poinformowania przez ZUS ubezpieczonej o skutkach złożenia przez nią wniosku o emeryturę w czerwcu, w tym zwłaszcza o konsekwencjach waloryzacji jej świadczenia (vide akta emerytalne, oświadczenie ubezpieczonej – elektroniczny protokół rozprawy 14 stycznia 2024 roku). Takie zachowanie skrytykował Sąd Najwyższy, który w wyroku z 26 listopada 2024 roku, III USKP 86/24, odnosząc się do kwestii udzielanych stronom pouczeń i wyjaśnień, wprost wskazał, że świadczeniobiorca ma prawo pozostawać w zaufaniu do czynności organu (art. 8. k.p.a.) i uznawać, że podejmuje on czynności w taki sposób, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, a tym bardziej z powodu niedostatecznego wyjaśnienia przepisów przez organ. Dodać też należy, że organ rentowy zobligowany jest do respektowania obowiązków wynikających m.in. z art. 9 k.p.a., tj. obowiązku informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków. Niewątpliwie w niniejszej sprawie organ rentowy zaniechał rzetelnego poinformowania ubezpieczonej, że złożenie przez nią wniosku o wcześniejszą emeryturę w czerwcu może, z uwagi na odmienny sposób waloryzacji składek, przyczynić się do uzyskania przez nią świadczenia w mniej korzystnej wysokości.

Na marginesie należy wskazać, że sam ustawodawca zauważył problem niekonstytucyjności regulacji z art. 17 ustawy zmieniającej i do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów trafił właśnie projekt ustawy regulujący sytuację czerwcowych emerytów. Dotyczy on osób, które przeszły na emeryturę w latach 2009-2019. - Proponowane zmiany polegają na tym, że w przypadku ustalenia wysokości emerytury według nowych zasad w czerwcu danego roku w latach 2009-2019 waloryzacji kapitału początkowego i składek, zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego, dokonuje się w taki sam sposób, jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju danego roku, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy na mocy art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że od 1 lutego 2024 roku (od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek o ponowne obliczenie emerytury) ustalił wysokość emerytury I. K. przy uwzględnieniu waloryzacji składek dokonanej w taki sam sposób jak przy ustaleniu emerytury w maju 2015 roku, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonej.